ON VIETNAMESE DOCTORS' DAY, REFLECTING ON LIFE

NHÂN NGÀY THẦY THUỐC,
NGẪM CHUYỆN NHÂN SINH 

Số là thỉnh thoảng, Harry được vài bạn đồng nghiệp hoặc học trò hỏi thăm về "bí quyết" hay "bí kíp võ công", kiểu như làm sao để làm việc hiệu quả, làm sao để sắp xếp công việc hợp lý, làm sao để được giỏi cái này, biết cái kia, vân vân và mây mây. Thú thiệt là Harry không có thấy mình giỏi cái gì hết trơn hết trọi, nên không có dám chia sẻ kinh nghiệm gì đâu nha, đừng có nghĩ xấu là Harry giấu "nghề". Ai theo dõi hay bạn bè của Harry đủ lâu thì cũng biết rồi đó, hỏi gì mà Harry biết là Harry cũng chịu khó chỉ dẫn lại lắm, chứ có giấu diếm gì đâu!

Hôm nay, nhân một ngày đẹp, đẹp vì cảnh trời mát mẻ, hoa lá đâm chồi, nảy lộc, đẹp vì trong lòng không có vướng bận, dù cuộc sống nhiều trúc trắc, nên đầu óc rảnh ran, có chút suy ngẫm viết ra vài dòng để ai hữu duyên đọc được, trước là thấy rõ "bản chất" thật sự của Harry (không có giỏi giang như mọi người tưởng tượng) sau là có cái để mọi người ngẫm nghĩ về bản thân, về lựa chọn của mình, về cách để phát triển cá nhân phù hợp, chứ không cần theo đuổi một hình mẫu nào cả!

Trải qua gần 40 mùa xuân, tự vấn bản thân đã làm được gì, vì sao được người này yêu thích, người kia ngưỡng mộ, có thể là vì tài năng thật sự, nhưng cũng có thể chỉ là những biểu hiện bề nổi mà mọi người thấy được (cái giá của thời đại số hóa, con người sống nhiều trên mạng xã hội nó vậy). Kỳ thật, đối với Harry, không có phép màu hay tài năng thiên bẩm nào cả! Ngoại trừ việc mình được may mắn sinh ra và được nuôi dưỡng bởi cha mẹ, được gặp gỡ những mối nhân duyên tốt đẹp, thì phần còn lại - tạm xem là những thành tựu cá nhân, dấu ấn riêng, suy cho cùng chính là nhờ sự kết tinh của ba điều sau:

Thứ nhất, chính là TÍNH KỶ LUẬT. Trải qua mấy thập kỷ, Harry luôn biết rõ mình ở đâu. Mình thấy bạn bè đồng trang lứa, nhiều bạn thông minh, xinh đẹp, tài năng, gia đình cũng đầy đủ điều kiện. Nếu so sánh những thứ đó, chắc hẳn mình cảm thấy thua thiệt hơn rất nhiều người. Vậy thì điều gì giúp mình tạo nên sự khác biệt? Câu trả lời đó chính là tính kỷ luật! Tưởng tượng hai người bạn có cùng vạch xuất phát cả về tài năng, năng lực và bệ phóng gia đình (địa vị, tiền tài…) thì rõ ràng người nào có sự kiên trì, bền bỉ theo đuổi mục tiêu hơn, chắc chắn sẽ đạt được những thành tựu mong muốn. Ngay cả trong câu chuyện Rùa và Thỏ cũng rõ mười mươi, có thể bạn có năng lực kém hơn, nhưng nếu đủ bền bỉ, tập trung vào mục tiêu đã đề ra thì chắc chắn sẽ về đích trước người có tài năng thiên bẩm nhưng mơ hồ về đích đến. Bản thân Harry nhận thấy những thành tựu nho nhỏ mà mình gặt hái được đều là sự tích luỹ của rất nhiều giờ, nhiều ngày hay thậm chí nhiều năm làm việc miệt mài chứ không đơn giản chỉ là một sự hứng thú nhất thời. Tính kỷ luật giúp mình dễ dàng tập trung vào những mục tiêu đã xác định, có kế hoạch cụ thể để hành động, giờ nào việc đó, không bị xao lãng hay lôi kéo vào những hoạt động không liên quan. 

Để tránh những thời khắc trống rỗng, vô định không biết làm gì, Harry thường tự hỏi bản thân những mục tiêu mình muốn đạt được là gì (ngắn hạn, trung hạn và dài hạn) hay đơn giản là những điều ý nghĩa mà mình muốn thực hiện. Ví dụ như Harry muốn trở thành một thầy giáo, muốn biết thêm ngoại ngữ, muốn cân bằng giữa việc chuyên môn và trải nghiệm với người thân, bạn bè, muốn xây dựng một quỹ học bổng cho sinh viên... Để đạt những mục tiêu đó, mình sẽ có lịch trình chi tiết cho từng giai đoạn theo năm, tháng, tuần và thậm chí từng ngày. Trước đây, Harry thường viết vào sổ tay, sau đó thì gõ trên file word/ppt, gần đây thì quen dùng ứng dụng quản lý thời gian (như Google Tasks, Todoist). Điều quan trọng là phải đảm bảo tuân thủ lịch trình, sau một thời gian thì xem xét lại và điều chỉnh (vì có thể mình đánh giá năng lực bản thân chưa đúng hoặc có những vấn đề phát sinh đột xuất). Sau nhiều lần điều chỉnh, mình sẽ đánh giá năng lực của bản thân để ước tính cho các công việc tiếp theo chính xác hơn. Một bài học cũng rất quan trọng khi mình đảm bảo tính kỷ luật, đó chính là phải biết nói KHÔNG với những công việc không liên quan, không thuộc phạm vi trách nhiệm hay những cuộc vui vô thưởng vô phạt.

Nhiều người nghe qua có thể sẽ cảm thấy cuộc sống như vậy thật là tẻ nhạt, vì mọi thứ cứ giống như được lập trình trước, không có gì lay chuyển được. Thật ra thì có hai điều muốn chia sẻ với mọi người như thế này. Thứ nhất, tẻ nhạt hay vui vẻ, bạn phải là người trong cuộc mới hiểu được, chứ không phải kiểu ngồi trong quán cà phê nhìn ra ô cửa sổ thấy cuộc sống bên ngoài tấp nập nhộn nhịp, đến khi ra đường hòa vào đám đông, bạn lại ao ước quay về chốn yên bình ở trong quán cà phê để được thảnh thơi, thư thả. Mỗi người có một gu, một quan điểm sống. Harry không khuyên nhủ bạn phải lập trình cuộc đời mình như thế này hay thế kia, cho nên nếu cảm nhận được sự thoải mái của một cuộc sống có mục đích, có thời gian biểu rõ ràng thì hãy thực hiện, còn không thì cứ bay nhảy theo kiểu bất chợt như bạn mong cầu. Thứ hai, dù rằng kỷ luật là vậy, nhưng không đồng nghĩa với "cứng nhắc", trong những tình huống cụ thể, mình vẫn cần đặt ra bài toán: đâu là ưu tiên hàng đầu để lựa chọn. Kỷ luật để tạo nên một cuộc sống có trật tự, tích lũy những điều nhỏ để tạo nên những thành quả lớn. Sau này, nhiều khi đọc lại, xem lại những gì mình đã làm, Harry cũng rất ngạc nhiên, không nghĩ là mình đã đầu tư công sức nhiều như vậy, không nghĩ là mình có thể làm được điều lớn lao như vậy. Có một điều cũng thú vị mà Harry trải nghiệm được, đó là giữa những con người bình thường, bạn cũng là một người bình thường thì tính kỷ luật chính là điều tạo nên sự khác biệt, có khi lại là phi thường đối với người khác.

Thứ hai là TINH THẦN TRÁCH NHIỆM. Khi có đủ ý thức về trách nhiệm của bản thân, thì dù đó chỉ là một cuộc vui hay là một công việc hệ trọng, mình cũng sẽ dồn hết tâm sức để thực hiện một khi đã nhận lời. Harry luôn tự nhủ với bản thân rằng "mình làm tốt nhất với khả năng mình có thể là được". Điều này có hai lợi ích. Thứ nhất, mình luôn cố gắng để đạt được sự chỉn chu cho bất kỳ công việc nào mình đảm nhận. Thứ hai, mình không cảm thấy thất vọng về bản thân nếu kết quả không như mong đợi hay kỳ vọng. Trước khi nhận lời, hãy suy nghĩ thật kỹ về khả năng của bản thân: Mình có đủ năng lực thực hiện không? Mình có đảm bảo đúng tiến độ hay không? Trách nhiệm buộc mình phải suy xét kỹ trước khi lên tiếng đồng ý. Nếu cảm thấy năng lực của mình phù hợp, mình dễ dàng chấp nhận. Nếu cảm thấy vượt ngoài khả năng, mình sẽ tìm cách! Không phải việc gì chúng ta cũng đều biết cả. Mình có thể kêu gọi thêm sự hỗ trợ của bạn bè, đồng nghiệp, gia đình. Mình có thể học tập qua sách vở, các khóa học hay học với gia sư. Chỉ cần mình có đủ tinh thần cầu thị, chính những lần được giao trọng trách hay trải nghiệm một điều mới mẻ đó, chúng ta lại tích góp thêm cho mình nhiều thứ hay ho, tạo cho mình dấu ấn không thể nào thay thế. Ví như có lần đã chia sẻ với mọi người trên Facebook cá nhân, Harry được phân công làm người dẫn chương trình cho hội nghị chuyên ngành bằng tiếng Pháp. Mặc dù đã có thời gian học tập và nghiên cứu bằng tiếng Pháp, nhưng ở vai trò mới này mình không tự tin. Hành trình chuẩn bị cho buổi dẫn chương trình khoảng 30 phút thôi, nhưng mình đã phải chuẩn bị từ trước đó nhiều tháng (giờ kể lại thì cũng không chính xác lắm đâu). Harry tham khảo các kịch bản tiếng Pháp trên internet, nhờ cô giáo sửa lỗi và chia sẻ kinh nghiệm khi cầm mic, mỗi ngày dành 30 phút để luyện phát âm, đọc cho trôi chảy, nhờ cô giáo khác kiểm tra chức danh tiếng Pháp của các vị khách mời, trước ngày diễn ra hội nghị chính thức, phải luyện đọc tới lui sao cho tốc độ và âm lượng phù hợp... May là buổi khai mạc chính thức diễn ra suôn sẻ, mọi người nhìn vào cứ nghĩ Harry xuất sắc lắm, thật ra là không phải, đã phải cày bừa rất lâu rồi đó! 

Các bạn có thể sẽ có ý kiến rằng đôi khi mình không có quyền lựa chọn hay quyền từ chối, nhất là những việc do cấp trên giao phó. Cái này thì Harry hoàn toàn đồng ý. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc mình nhận lời rồi buông xuôi cho tới đâu thì tới. Hay kiểu suy nghĩ không từ chối được thì cứ làm cho bê bết ra để không phải lặp lại việc đó nữa.

Thứ ba chính là SỰ KIÊN NHẪN. Sự kiên nhẫn giúp mình gia tăng năng lực lắng nghe và thấu cảm với chính bản thân mình và với người khác: gia đình, bạn bè, học trò và nhất là bệnh nhân của mình. Ngày xưa, nhiều lúc đi học, có những vấn đề hay khái niệm rất phức tạp và khó hiểu. Trong khi bạn bè giải toán rất nhanh, mình lại bị kẹt giữa một mớ hỗn độn các khái niệm, công thức mà không có lối ra. Những lúc như vậy, mình càng hiểu rõ bản thân mình không phải là một người xuất sắc. Thay vì thất vọng, mình học cách kiên nhẫn với bản thân hơn. Nếu bạn bè mất 10 phút để hiểu, thì mình cần 30 phút hay 1 ngày, cũng chẳng sao cả! Rồi mình cũng vượt qua những kỳ thi khắc nghiệt. Mình không giỏi hơn bởi vì giải được một bài toán, vì ngoài kia còn có nhiều bài toán khó mà trình độ học sinh giỏi quốc tế mới làm được. Nhưng mình biết rằng bản thân mình ở đâu, năng lực mình ở đâu, mình cần cố gắng bao nhiêu để đạt được điều mình muốn. Sau này, đi dạy, mỗi lần giảng giải những khái niệm khó, nhiều bạn sinh viên không hiểu, mình cũng thấy rất bình thường. Mình nhớ lại bản thân của nhiều năm về trước, cũng ngu ngơ, cũng chật vật với những con số, con chữ. Rồi mình lại nhẹ nhàng giảng giải. Mục tiêu của mình không phải là giảng xong một bài giảng; mục tiêu của mình là đào tạo ra những người hành nghề y hiểu rõ năng lực của bản thân.

Cuộc đời hành nghề của mình không quá dài, nhưng mình gặp không ít bệnh nhân đến với mình vì một nỗi lo lắng và một niềm tin vào bác sĩ. Có thể họ đã được điều trị với mình từ trước nên tin tưởng, có thể được giới thiệu từ bạn bè, đồng nghiệp. Họ đến với tâm thế của một người cần được cứu chữa; họ lo lắng cũng có, bực tức cũng có (vì những người bác sĩ họ có trải nghiệm không tốt). Rồi mình cũng dùng chính sự kiên nhẫn đã được rèn luyện, thể hiện sự quan tâm, ghi nhận những nỗi đau, nỗi lo của họ. May mắn là những người bệnh đến với mình, dù phải chữa trị thời gian dài (đa số là các loại đau rát miệng mạn tính), thì cũng dần hồi phục. Mình không tin rằng bàn tay hay khối óc của mình có gì đặc biệt hơn các bác sĩ ngoài kia, vì mình biết có nhiều người rất giỏi. Nhưng mình tin rằng sự lắng nghe, thấu hiểu và thông cảm cho những nỗi đau của người khác đã là một phương thức chữa lành hiệu nghiệm. Bệnh nhân không đơn giản chỉ là một thực thể bệnh lý mà là một con người cần được chữa lành cả thể chất lẫn tâm hồn.

Với những điều nho nhỏ vậy thôi, mình tin rằng đã giúp mỗi chúng ta tạo nên sự khác biệt, dấu ấn và danh tiếng cá nhân. Nếu bạn đã đọc tới những dòng này thì Harry thương chúc cho bạn vững bước và vững tinh thần trên con đường phía trước. Con đường nhân sinh chính là con đường khám phá và phát triển bản thân, để mỗi ngày chúng ta là một phiên bản mới, không phải để hơn thua, để so sánh, mà là để trưởng thành, hạnh phúc và sống trong an lạc.